Հաճույքների գինը

Պատմական ակնարկներ

Օրվա խորհրդին համահունչ՝ տեղադրեմ մի քանի հետաքրքիր պատմական ակնարկ։

Ում հետաքրքիր է, կարող է կարդալ կամ հետևություններ անել։

Սիբարիս քաղաքի անկումը

Հին Հունաստանի գաղութներից մեկը՝ Սիբարիսը, այնքան էր ընկղմված հաճույքների մեջ, որ հենց դրանից է առաջացել «սիբարիտ» բառը (մարդ, ով ապրում է ծայրահեղ շռայլության մեջ)։

Սիբարիսցիներն այնքան էին սիրում հանգիստը, որ քաղաքում արգելված էին աքաղաղները (որպեսզի չարթնացնեին մարդկանց) և աղմկոտ արհեստները՝ դարբնությունը, հյուսնությունը։ Նրանք նույնիսկ իրենց ձիերին սովորեցրել էին պարել երաժշտության տակ՝ խնջույքների ժամանակ հյուրերին զվարճացնելու համար։

Աղետալի հետևանքը…

Երբ հարևան Կրոտոն քաղաքի հետ պատերազմ սկսվեց, սիբարիսցիները դուրս եկան մարտի դաշտ՝ իրենց զարդարված ձիերով։ Կրոտոնացիները գիտեին սիբարիսցիների թուլությունը։ Մարտի պահին նրանք զենքերի փոխարեն սկսեցին ֆլեյտա նվագել։ Լսելով ծանոթ մեղեդին՝ սիբարիսցիների ձիերը սկսեցին պարել՝ իրենց տերերին վայր գցելով և քաոս ստեղծելով, ինչի հետևանքով քաղաքը գրավվեց ու հիմնահատակ ավերվեց։ Թշնամին նույնիսկ փոխեց մոտակա գետի հունը, որպեսզի այն հոսի քաղաքի ավերակների վրայով և ընդմիշտ ջնջի Սիբարիսի հետքը։

Լուկուլլոսյան խնջույքները

Երբ որկրամոլությունը դառնում է դատարկություն։

Հռոմեական զորավար Լուկուլլոսը պատմության մեջ մնաց որպես շվայտության խորհրդանիշ։ Նա ստեղծել էր «հաճույքների պաշտամունք»։

Լուկուլլոսը մեկ երեկոյի համար աստղաբաշխական գումարներ էր ծախսում։ Նա ուներ տարբեր դահլիճներ, որոնցից յուրաքանչյուրն ուներ իր հաստատված գինը։ Օրինակ՝ «Ապոլլոնի դահլիճում» ճաշելն արժեր 50,000 դրախմա (ժամանակի համար դա հսկայական կարողություն էր)։ Նա մատուցում էր սիրամարգի լեզուներ, հազվագյուտ ձկներ և թանկարժեք գինիներ, նույնիսկ երբ ճաշում էր միայնակ։

Կյանքի ընթացքում Լուկուլլոսն այնքան էր տարվել ուտելիքով ու զվարճանքով, որ կորցրեց հետաքրքրությունը քաղաքականության և պետական գործերի հանդեպ։ Արդյունքում նրա նախկին զինակիցները սկսեցին արհամարհել նրան, և զորավարը վերածվեց ծաղրի առարկայի։ Ըստ որոշ աղբյուրների՝ նա կյանքի վերջին տարիներին կորցրեց բանականությունը (հնարավոր է՝ չափից շատ էկզոտիկ «դեղամիջոցների» կամ թունավոր նյութերի պատճառով, որոնք օգտագործվում էին խնջույքների ժամանակ)։

Մարկոս Անտոնիոսի և Կլեոպատրայի «Աննման ապրողների» միությունը

Հռոմեացի զորավար Մարկոս Անտոնիոսը և Եգիպտոսի թագուհի Կլեոպատրան ստեղծել էին մի խումբ, որն անվանում էին «Աննման ապրողների միություն»։ Նրանց նպատակը կյանքը բացարձակ հաճույքի վերածելն էր։

Նրանց խնջույքները լեգենդար էին։ Պատմում են, որ մի անգամ Կլեոպատրան գրազ է եկել, թե կարող է մեկ ճաշկերույթի վրա ծախսել 10 միլիոն սեստերց։ Նա վերցրել է իր թանկարժեք մարգարտյա ականջօղը, գցել քացախի մեջ և, երբ այն լուծվել է, խմել է այն։ Նրանք օրերն անցկացնում էին դերային խաղերով, որսով և այնպիսի շռայլ սեղաններով, որտեղ ընդամենը մի քանի հոգու համար պատրաստվում էր տասնյակ վայրի խոզ։

Իսկ մինչ նրանք վայելում էին Ալեքսանդրիայի շքեղությունը, Օկտավիանոսը Հռոմում նրանց ներկայացնում էր որպես «արևելյան կախարդանքի տակ ընկած» դավաճանների։ Ակտիումի ճակատամարտում նրանց անպատրաստվածությունն ու ներքին տատանումները հանգեցրին կատարյալ պարտության, և հաճույքների մեջ անցկացրած նրանց կյանքն ավարտվեց երկուսի ինքնասպանությամբ։ Եգիպտոսը կորցրեց անկախությունը՝ վերածվելով Հռոմի նահանգի։

Վերսալի «կիսակույր» շքեղությունը (18-րդ դար)

Ֆրանսիական հեղափոխությունից առաջ Լուի XVI-ի և Մարիա Անտուանետի արքունիքը հասել էր հաճույքների այնպիսի գագաթնակետի, որն ամբողջությամբ կտրված էր իրականությունից։

Մինչ Փարիզում մարդիկ սովից մեռնում էին, Վերսալում կազմակերպվում էին «նազելիների խաղեր»։ Մարիա Անտուանետը հրամայել էր պալատի տարածքում կառուցել մի փոքրիկ, կեղծ գյուղ (Hameau de la Reine), որտեղ նա և իր ընկերուհիները հագնվում էին որպես հովվուհիներ և «խաղում էին» գյուղական կյանք՝ օգտագործելով ճենապակյա կաթնամաններ և ոսկեզօծ գործիքներ։ Դա հաճույք էր՝ զուրկ որևէ պատասխանատվությունից։

Ժողովուրդը տեսնում էր այս «թատրոնը» որպես ծաղր իր դժբախտության հանդեպ։ Այդ անհոգ խրախճանքները հանգեցրին նրան, որ թագավորական ընտանիքը պարզապես չնկատեց հեղափոխության շունչը, մինչև որ ամբոխը չներխուժեց պալատ։ Արդյունքում տասնամյակների շռայլությունն ու հաճույքները վճարվեցին թագավորի և թագուհու գլուխներով։

«Դեղին տենդի» պարահանդեսը (1850-ականներ)

Սա մի պատմություն է, որը տեղի է ունեցել Նոր Օռլեանում՝ մի քաղաքում, որը հայտնի էր իր մշտական խնջույքներով, նույնիսկ երբ մահն անդադար թակում էր դուռը։

Երբ քաղաքում բռնկվեց դեղին տենդի սարսափելի համաճարակը, ազնվականության մի մասը որոշեց չփախչել և չսգալ։ Փոխարենը նրանք կազմակերպեցին «Մահվան պարահանդեսներ»։ Մարդիկ հագնում էին ամենաշքեղ զգեստները, կրում կմախքների կամ «սև մահվան» դիմակներ և պարում մինչև լուսաբաց՝ ի նշան այն բանի, որ իրենք վեր են վախից և հիվանդություններից։

Կեղծ անխոցելիության պատրանքի հետևանքով այդ խրախճանքները դարձան վարակի տարածման հիմնական օջախները։ Մարդիկ, ովքեր գիշերը պարում էին և գինի խմում, առավոտյան ընկնում էին փողոցներում։ Քաղաքը վերածվեց քաոսի, որտեղ մի կողմում դիակներ էին կուտակված, իսկ մյուս կողմում հնչում էր բարձր երաժշտություն։

Այս հինգ պատմություններն ամփոփելով՝ հիշեցնեմ բոլորիս, որ պատմությունը կրկնվելու հատկություն ունի, և չափավորությունն ու սթափ մտածողությունը ոչ թե սահմանափակում են մեզ, այլ ծառայում որպես ինքնապաշտպանության մեխանիզմ։

Արթուր Դավթյան

Մեկնաբանություններ